گزارش تحلیلی بازار طلا و سرمایه‌گذاری در ایران؛ پس از توافق و کاهش تنش‌های منطقه‌ای

بازارهای مالی ایران امروز وارد مرحله‌ای جدید از ارزیابی ریسک شده‌اند. پس از اعلام توافق موقت و کاهش تنش‌های نظامی در منطقه، انتظارات معامله‌گران نسبت به آینده دلار، طلا و سایر دارایی‌های سرمایه‌ای تغییر محسوسی پیدا کرده است. مهم‌ترین عامل اثرگذار بر بازار داخلی در شرایط فعلی، کاهش «ریسک ژئوپلیتیک» است؛ عاملی که طی ماه‌های گذشته بخش مهمی از رشد قیمت ارز و طلا را توضیح می‌داد. در نتیجه، نخستین واکنش طبیعی بازارها می‌تواند حرکت سرمایه‌ها از دارایی‌های هیجانی به سمت دارایی‌های مولد و بلندمدت باشد.

در بازار طلای ایران، قیمت‌ها همواره از سه متغیر اصلی تأثیر می‌پذیرند: نرخ دلار آزاد، قیمت جهانی اونس طلا و میزان تقاضای سفته‌بازی داخلی. در شرایط کنونی، دو عامل از سه عامل مذکور در مسیر فشار نزولی قرار گرفته‌اند. نخست، کاهش انتظارات تورمی و کاهش تقاضای احتیاطی برای دلار است. دوم، افت تنش‌های منطقه‌ای که بخشی از تقاضای سرمایه‌گذاری برای طلا را کاهش می‌دهد. از این رو، بسیاری از معامله‌گران انتظار دارند بازار طلای داخلی در کوتاه‌مدت با فشار فروش و اصلاح قیمتی مواجه شود.

دلار نیز در چنین شرایطی معمولاً نخستین بازاری است که واکنش نشان می‌دهد. در دوران بحران، بخش مهمی از تقاضای ارز ناشی از نگرانی‌های سیاسی و اقتصادی است. اکنون با کاهش ریسک جنگ و امید به بازگشت تدریجی جریان تجارت و صادرات، بخشی از این تقاضای احتیاطی ممکن است از بازار خارج شود. به همین دلیل احتمال تداوم فشار نزولی بر نرخ ارز در کوتاه‌مدت افزایش یافته است؛ هرچند مسیر بلندمدت همچنان به سیاست‌های پولی، بودجه دولت و وضعیت نقدینگی وابسته خواهد بود.

در سطح جهانی نیز شرایط مشابهی مشاهده می‌شود. توافق میان ایران و آمریکا و احتمال بازگشایی کامل تنگه هرمز باعث شده قیمت نفت به پایین‌ترین سطوح چند ماه اخیر سقوط کند و بازارهای سهام جهانی با استقبال سرمایه‌گذاران مواجه شوند. گزارش‌ها نشان می‌دهد نفت برنت در واکنش به اخبار توافق چندین درصد کاهش یافته و معامله‌گران انتظار افزایش عرضه انرژی را دارند.

تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین مسیرهای انتقال انرژی جهان است و حدود یک‌پنجم نفت جهان از این مسیر عبور می‌کند. در ماه‌های گذشته نگرانی درباره اختلال در این مسیر باعث رشد قیمت انرژی و افزایش نااطمینانی در اقتصاد جهانی شده بود. اکنون با کاهش این نگرانی‌ها، فشار تورمی ناشی از انرژی نیز تا حدی فروکش کرده و بازارها چشم‌انداز باثبات‌تری را پیش‌روی خود می‌بینند.

در مورد اونس جهانی طلا، شرایط کمی پیچیده‌تر است. از یک سو کاهش تنش‌های سیاسی معمولاً به زیان طلا به عنوان دارایی امن تمام می‌شود؛ اما از سوی دیگر افت قیمت نفت می‌تواند فشار تورمی را کاهش داده و انتظارات نرخ بهره را تغییر دهد. برخی گزارش‌های بین‌المللی نشان می‌دهد که بازار طلا هنوز تحت تأثیر عوامل پولی و نرخ بهره قرار دارد و نوسانات آن ممکن است بیش از آنکه تابع اخبار جنگ باشد، به تصمیمات بانک‌های مرکزی وابسته شود.

اما شاید مهم‌ترین تغییر پیش رو در اقتصاد ایران مربوط به بازار مسکن باشد. تجربه تاریخی نشان می‌دهد که پس از دوره‌های نااطمینانی سیاسی، بخشی از سرمایه‌ها از بازارهای پرنوسان مانند ارز و طلا خارج شده و به سمت دارایی‌های فیزیکی و بلندمدت حرکت می‌کنند. در چنین فضایی، مسکن می‌تواند بار دیگر به عنوان یک پناهگاه سرمایه‌ای مورد توجه قرار گیرد. اگر فضای سیاسی باثبات‌تر شود و چشم‌انداز اقتصادی قابل پیش‌بینی‌تر گردد، سرمایه‌گذاران بزرگ ترجیح خواهند داد منابع خود را در زمین، ساختمان و پروژه‌های عمرانی متمرکز کنند؛ زیرا این بازار برخلاف ارز و طلا از جریان درآمدی و ارزش مصرفی نیز برخوردار است.

البته رشد احتمالی بازار ملک به معنای جهش فوری قیمت‌ها نیست. رکود معاملاتی، توان خرید خانوارها و سیاست‌های بانکی همچنان نقش تعیین‌کننده خواهند داشت. اما در افق میان‌مدت، کاهش ریسک‌های سیاسی می‌تواند جذابیت سرمایه‌گذاری در بخش املاک را افزایش دهد و بخشی از نقدینگی سرگردان را به این بازار هدایت کند.

در مجموع، چشم‌انداز فعلی نشان می‌دهد که بازار دلار و طلا پس از فروکش کردن تنش‌های منطقه‌ای با فشار نزولی مواجه هستند، در حالی که دارایی‌های مولد و بلندمدت مانند سهام و املاک می‌توانند مورد توجه بیشتری قرار گیرند. کاهش قیمت نفت، بازگشایی احتمالی تنگه هرمز، کاهش نگرانی‌های ژئوپلیتیک و بازگشت تدریجی ثبات به اقتصاد منطقه مهم‌ترین عواملی هستند که مسیر جدید بازارها را شکل می‌دهند. با این حال، معامله‌گران باید توجه داشته باشند که توافق فعلی هنوز در مراحل اولیه قرار دارد و هرگونه تغییر در شرایط سیاسی می‌تواند معادلات بازار را بار دیگر دگرگون کند.

با توجه به شرایط فعلی و کاهش ریسک‌های سیاسی ناشی از توافق اخیر، انتظار می‌رود بازار طلای ایران در کوتاه‌مدت و حتی طی دو تا چهار ماه آینده همچنان تحت فشار اصلاح قیمتی قرار داشته باشد. کاهش تقاضای احتیاطی برای ارز، افت انتظارات تورمی و آرامش نسبی در بازارهای جهانی انرژی عواملی هستند که می‌توانند مانع از شکل‌گیری یک روند صعودی قدرتمند در طلا شوند. با این حال، در افق میان‌مدت، چنانچه اثرات توافق بر بازارها به تدریج تخلیه شود و عوامل بنیادی مانند رشد نقدینگی، کسری بودجه دولت، تورم ساختاری اقتصاد ایران و افزایش دوباره تقاضای جهانی برای طلا خود را نشان دهند، احتمال بازگشت تدریجی روند صعودی از اواخر پاییز یا ابتدای زمستان دور از انتظار نخواهد بود. همچنین بسیاری از تحلیلگران بین‌المللی معتقدند که تقاضای بانک‌های مرکزی جهان برای ذخایر طلا همچنان در سطح بالایی باقی خواهد ماند و همین موضوع می‌تواند پس از پایان دوره اصلاح، از قیمت اونس جهانی حمایت کند. بنابراین سناریوی محتمل، ادامه نوسانات نزولی یا خنثی در ماه‌های پیش‌رو و سپس آغاز یک فاز بازیابی تدریجی در نیمه دوم سال است